Puławski znaczek
Trójznaczkowy bloczek upamiętniający przyznanie Pokojowej Nagrody Nobla za 1983 r. Lechowi Wałęsie
„Pomysł druku znaczków poczty podziemnej zrodził się w naszym środowisku wczesną wiosną 1983 r., w trakcie ożywionej dyskusji grupy osób zaangażowanych w działalność opozycyjną o przeszłości i szansach na przyszłość ruchu «Solidarność»” – tymi słowami Stanisław Głażewski opisał narodziny idei Poczty Solidarność Ziemi Puławskiej.
Komunikacja opozycji ze społeczeństwem
Poczta podziemna była medium służącym komunikowaniu się opozycji ze społeczeństwem. Taką rolę z całą pewnością pełnił znaczek zaprojektowany i powielany w nocy z 5 na 6 października 1983 roku. W ciągu kilku godzin od podania komunikatu przez Radio Wolna Europa o przyznaniu Lechowi Wałęsie Pokojowej Nagrody Nobla powstał trójznaczkowy bloczek przedstawiający grafikę autorstwa Jacka Fedorowicza „Portret nieznanego mężczyzny z wąsem…”, napis informujący o zwycięstwie na tle pomnika Poległych Stoczniowców 1970 w Gdańsku oraz maszerujący pochód pod sztandarem „Solidarności”. Całość zaprojektowała Maria Szewczyk, a bloczek trafił do kolportażu następnego dnia, stając się często pierwszym źródłem informacji o wygranej Wałęsy. Zwycięstwo Wałęsy było wielkim świętem dla antykomunistycznej opozycji w Polsce. Blok niosący informację, że świat nie zapomniał o „Solidarności” budził nadzieję na przyszłość.
Głażewski w jednym z wywiadów następująco skomentował sam proces powstawania bloczka: „Słynny rysunek Jacka Fedorowicza wisiał w mieszkaniu, gdzie w stanie wojennym słuchaliśmy Wolnej Europy. Fedorowicza znaliśmy osobiście, bo często przyjeżdżał do Puław. Jeszcze tej samej nocy projekt był gotowy. Kolorystyka była uboga, bo mieliśmy tylko dwa pigmenty do czarnego tuszu – brąz powstał z wymieszania z tuszem minii – farby antykorozyjnej, a czerwony z samej minii. Ząbkowane krawędzie udawały czarne kropki na brzegach znaczka”. Pomimo małej dostępności papieru i farb powstało aż sześć tysięcy egzemplarzy tego bloku, który kolportowany był najpierw wśród znajomych jego twórców, a później rozesłany w inne rejony kraju.
Własne życie grafiki
Powstały w celu upamiętnienia historycznego zwycięstwa Lecha Wałęsy i całego ruchu „Solidarność” blok nie był jedyną realizacją spod szyldu poczty podziemnej, która podejmowała ten temat. Tego samego roku pojawiły się znaczki okolicznościowe innych wydawnictw, a w roku 1984 został wydany m.in. znaczek Poczty „Solidarność” Rzeszów. Z kolei grafika autorstwa Jacka Fedorowicza żyła własnym życiem, służąc m.in. jako ilustracja na innych drukach ulotnych (np. na kalendarzach i kartkach bożonarodzeniowych).
Jerzy Klimczak
główny specjalista ds. zasobów archiwalnych
Dział Zbiorów | Wydział Naukowy i Zbiorów
Europejskie Centrum Solidarności
wykorzystano
/ Głażewski Stanisław, Podziemna Poczta «Solidarność», „Studia Puławskie” 2010, Tom XI.
/ Guć Michał, Mruk Henryk, Katalog znaczków poczt niezależnych 1970-1986, Szczecin 2024.
/ Klimczak Jerzy, Grudzień przed Sierpniem. Grudzień ’70 na znaczkach Poczty Podziemnej, Gdańsk 2025.
/ Lisicki Grzegorz, Wałęsa za dwa chleby, „Gazeta Wyborcza” 2008, Dodatek „Praca”.
Galeria multimedia
Dodatkowe informacje