Przekładaniec
/ czytamy Lema

W 20 rocznicę śmierci Stanisława Lema (1921–2006) i 100 rocznicę urodzin Andrzeja Wajdy (1926–2016) zapraszamy za wieczór, podczas którego zaopiekujemy się dziedzictwem obu tych twórców. Przeczytamy scenariusz filmowy Stanisława Lema, a wzbogacimy go o didaskalia pochodzące z ekranizacji Andrzeja Wajdy i muzykę napisaną na potrzeby filmu przez Andrzeja Markowskiego.

Aktorzy biorą na warsztat scenariusz filmowy pod tytułem „Przekładaniec”, który Stanisław Lem popełnił w drugiej połowie lat 60. XX wieku. Pierwszy raz tekst opublikowany został na łamach „Ekranu” w 1968. Już 17 marca tego samego roku odbyła się premiera telewizyjna komedii fantastycznonaukowej Andrzeja Wajdy na podstawie scenariusza Lema, pod tym samym tytułem, z brawurową rolą wspaniałego Bogumiła Kobieli. Stanisław Lem był z adaptacji zadowolony.

Dociekliwym czytelnikom należy się jeszcze informacja, że futurystyczna wizja przyszłości oddana w „Przekładańcu” jest „bardzo luźno związana”, jak mówił sam Lem, z jego wcześniejszym utworem – „Czy pan istnieje, Mr. Johns?” z 1955.

czytanie performatywne | Laura Haras, Piotr Jankowski, Marcin Miodek, Jarosław Tyrański
rozmowa | prof. n. med. Alicja Dębska-Ślizień
didaskalia | Andrzej Wajda
muzyka | Andrzej Markowski
prowadzenie | Katarzyna Żelazek
tłumaczenie na PJM | Łukasz Lenczewski, Eliza Łosiewicz-Lenczewska ze stowarzyszenia Okno na Świat

Lem i Wajda z wielkim kunsztem połączyli siły w socjologicznej fantastyce. Opowieść urzeka profetycznym zmysłem, wciąga i zaskakuje, zostawia człowieka z wieloma dylematami o charakterze filozoficznym. Co stanowi, że ja to ja? Jak dalece technika może ingerować w naturę człowieka? Czy duszę da się przeszczepić?

Do rozmowy zaprosiliśmy prof. Alicję Dębską-Ślizień, byłą prezeskę Polskiego Towarzystwa Transplantacyjnego, z którą skonfrontujemy literacką wizję przyszłości Stanisława Lema z rzeczywistością.

Chcąc pozostać w konwencji groteski i zważywszy, że mistrz Lem obsadził kobiety głównie w rolach drugoplanowych, sekretarek i pielęgniarek, feminizujemy i z rzecznika towarzystwa ubezpieczeniowego robimy rzeczniczkę. Taki przekładaniec.

„Przekładaniec” ukazał się w tomie pod tym samym tytułem, który ukazał się nakładem Wydawnictwa Literackiego (2020). Za udzielenie prawa do zaprezentowania tekstu dziękujemy Serwisowi poświęconemu twórczości Stanisława Lema – lem.pl.

Czytanie performatywne
Laura Haras | Aktorka, śpiewaczka, aktorka reklamowa i dubbingowa. Przez sześć lat kierowała Teatrem Gdańskiego Archipelagu Kultury. Absolwentka Wydziału Wokalno-Aktorskiego Akademii Muzycznej w Gdańsku.

Piotr Jankowski | Aktor teatralny, filmowy i serialowy. Występował w teatrach Narodowym w Warszawie i Wybrzeże w Gdańsku. Obecnie gra Leopolda Blooma w spektaklu „Ulisses” w reż. Mai Kleczewskiej. Założył fundację Czarnypijar. Ukończył Państwową Wyższą Szkołę Teatralną w Krakowie.

Marcin Miodek | Od 11 lat w zespole Teatru Wybrzeże. Zdobywca Nagrody Teatralnej Marszałka Województwa Pomorskiego za 2025 rok za kreację w spektaklu „Memling, czyli historia końca świata” (reż. Agata Duda-Gracz). Absolwent Szkoły Filmowej w Łodzi.

Jarosław Tyrański | Aktor teatralny, dubbingowy, serialowy i filmowy. Od 42 lat na deskach Teatru Wybrzeże. Recenzenci piszą o nim: „legenda gdańskiej sceny”. Absolwent Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie.

Rozmowa
prof. dr hab. n. med. Alicja Dębska-Ślizień | Specjalistka chorób wewnętrznych, nefrologii i transplantologii klinicznej. Kieruje Katedrą i Kliniką Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Wydziału Lekarskiego Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. Była prezeska Polskiego Towarzystwa Transplantacyjnego (2021–2023).

partner