EDYCJA VII



LAUREAT KONKURSU AMBASADOR NOWEJ EUROPY za rok 2018

Kapituła Ambasadora Nowej Europy przyznała nagrodę główną Dominicowi Lievenowi
za pracę W POŻOGĘ. IMPERIUM, WOJNA I KONIEC CARSKIEJ ROSJI
w przekładzie Jakuba Ozimka,
wydaną staraniem Wydawnictwa Akademickiego SEDNO.


I wojna światowa zapisała się w różny sposób w pamięci europejskich narodów. W szeroko pojętej Europie Zachodniej narracja koncentruje się najczęściej wokół starć na froncie zachodnim. Z tego względu symbolem zmagań podczas Wielkiej Wojny stała się bitwa pod Verdun.

Dominic Lieven opowiada czytelnikowi o drugim wymiarze tej wojny, o wydarzeniach na froncie wschodnim. „W pożogę” to doskonała praca historyczna, która ukazuje znaczenie carskiej Rosji, a także innych państw i narodów Europy Środkowej i Wschodniej, mających wpływ na polityczne i społeczne skutki końca I wojny światowej. W książce Lieven przedstawia niedostępne wcześniej materiały dyplomatyczne i wojskowe, z których bezsprzecznie najważniejszym było Archiwum Polityki Zagranicznej Imperium Rosyjskiego w Moskwie. Analizuje szczególnie wnikliwie te dokumenty, które pokazują procesy i zdarzenia skutkujące podjęciem przez Rosjan decyzji o ogłoszeniu mobilizacji w lipcu 1914 roku, a perspektywa brytyjskiego autora rzuca nowe światło na wiele pozornie dobrze znanych faktów.

Kapituła nagradzając monografię Dominica Lievena zwraca szczególnie uwagę na ogromną wartość historiograficzną książki. Profesor Lieven uważa, że kwestie takie jak imperium i naród oraz mocarstwowość a tożsamość mają charakter uniwersalny i stanowią centralny element historii świata w XX wieku. Podkreślić należy również analizę dekompozycji Imperium Osmańskiego i polityki nowo powstałych państw bałkańskich. Rywalizację i sprzeczności interesów w tym regionie Rosji oraz Austro-Węgier i ich sojusznika, Niemiec wilhelmińskich.

Na koniec podkreślmy jeszcze jedną istotę monografii Wielkiej Wojny na Wschodzie. „W pożogę” wśród szczegółowych przyczyn odwołuje się do postaw oraz zachowań głównych i pomniejszych aktorów tych wydarzeń - panujących, premierów i ministrów, dyplomatów i wojskowych oraz publicystów czasopism opinii w poszczególnych krajach, podkreślając ówczesne ogromne i stale rosnące znaczenie opinii publicznej wyrażanej na łamach prasy i wpływ, jaki wywierała na decyzje polityczne. Podkreślmy raz jeszcze, wielką wartością tej książki są zarówno omówienia często wcześniej niepublikowanych źródeł jak i interpretacja historycznego procesu, którą dodatkowo wzbogaca erudycja i głęboka wiedza autora.
 

 
 

NOMINACJE za rok 2018


MRÓWKA W SŁOIKU. DZIENNIKI CZECZEŃSKIE 1994–2004
Polina Żerebcowa, przeł. Agnieszka Knyt i Michał B. Jagiełło
Wydawnictwo Ośrodka KARTA


Konflikt w Czeczenii formalnie zakończył się w 2009 roku. Była to brudna wojna – nie przestrzegano praw człowieka, nie obowiązywały konwencje genewskie. Obie strony dopuszczały się gwałtów na ludności cywilnej. Polina Żerebcowa była małą, dziewięcioletnią dziewczynką, która przez 10 lat wojen czeczeńskich (1994–2004) dorastała w stolicy Czeczenii – Groznym. To było tragiczne doświadczenie, przeżyła m.in. pozorowaną egzekucję, została ranna podczas ostrzału. Wszystkie te wydarzenia opisała w dzienniku-pamiętniku, z dziecięcą wrażliwością notując swoje przemyślenia. Okrucieństwo wojny nie zabiło jej ducha, miała siłę, by myśleć pozytywnie, pisała nawet wiersze. Dziennik Poliny to wyjątkowe świadectwo bezsensu wojny widziane oczami dziecka. Dziś już zapominamy o wojnach w Czeczenii, wszak republika ta stała się przykładem zmian w Rosji – rządzi nią w dyktatorski sposób Ramzan Kadyrow, bliski współpracownik Władimira Putina. Nie możemy zapomnieć jednak o krwawych wojnach, które odcisnęły trwałe piętno na zwykłych mieszkańcach tego regionu, ludziach takich jak Polina.
NADDNIESTRZE. TERROR TOŻSAMOŚCI
Piotr Oleksy
Wydawnictwo Czarne


Czym jest Naddniestrze? Krainą dziwów i upiorów, jak na kartach „Trylogii” przedstawiał je Sienkiewicz? Koreą Północną Europy, radzieckim parkiem jurajskim, bękartem geopolityki czy raczej jej cudownym dzieckiem? Na te i inne pytania stara się odpowiedzieć w swojej książce Piotr Oleksy. Autor to wnikliwy badacz przeszłości Naddniestrza i jednocześnie świadek wydarzeń rozgrywających się na przestrzeni ostatnich lat w tym nieuznawanym państwie, gdzie nie obowiązują zapisy prawa międzynarodowego, ale o przyszłości decyduje się przy urnie wyborczej. Opowieść Oleksego to fascynująca podróż przez historię, kulturę i współczesność tego parapaństwa, które trwa nie tylko dzięki determinacji swoich obywateli, członków nieistniejącego narodu naddniestrzańskiego, motywowanych silnie wykształconym poczuciem własnej tożsamości i odrębności. Paradoksalnie, na utrzymaniu status quo Naddniestrza zależy, co zrozumiałe, Rosji, ale i samej Mołdawii, Rumunii czy szerzej rozumianemu światu zachodniemu. „Naddniestrze” to również książka o kondycji współczesnej Europy widzianej z jej odległych obrzeży.

OBERTYN. OPOWIEŚCI O ŻYCIU MIASTECZKA
praca zbiorowa, redakcja naukowa: Marcelina Jakimowicz i Piotr Zubowski, przeł. zespół tłumaczy
Wydawnictwo Centrum Historii Zajezdnia


„Obertyn. Opowieść o życiu miasteczka” to licząca ponad 500 stron monografia miejscowości z dawnej Galicji Wschodniej (obecnie Ukraina, obwód iwanofrankiwski). Historia mieszkańców wieloetnicznej społeczności, która żyła obok siebie na tych terenach od wieków. Katastrofa dotknęła obywateli Obertyna podczas II wojny światowej. Późniejsze przesiedlenia tych, którzy ocaleli z zawieruchy wojennej, były tylko ostatnim akordem utraconego świata. Publikacja zawiera wiele relacji z codziennego życia miasteczka i właśnie zebrane wspomnienia są siłą tej pracy. Znajdziemy tu wiele opowieści związanych z życiem obok siebie Ukraińców, Polaków, Żydów, Ormian i Niemców; ale i tematu najtrudniejszego – zagłady społeczności żydowskiej. Praca jest efektem badań przeprowadzonych w latach 2016–2018 przez grupę naukowców, do której należeli: Paweł Ablamski, Serhij Hładyszuk, Marcelina Jakimowicz, Jolanta Kluba, Marcin Musiał, Karolina Panz, Włodzimierz Mędrzecki. Całość opracowana została w dwóch językach – polskim i ukraińskim.
TURCJA, WIELKI STEP I EUROPA ŚRODKOWA
Adam Balcer
Wydawnictwo Międzynarodowego Centrum Kultury


Książka Adama Balcera „Turcja, Wielki Step i Europa Środkowa”, wydana przez Międzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie, to publikacja, która porzuca tradycyjne perspektywy opisu dziejów Europy Środkowej wzdłuż osi Wschód – Zachód. Tym samym pozwala lepiej zrozumieć głębokie zróżnicowanie i wzajemne przenikanie się wielkich procesów cywilizacyjnych i kulturowych w tej części kontynentu. Balcer przekonuje, że niedoceniany jest dziś wpływ Imperium Osmańskiego, a jeszcze mniejsza jest świadomość roli Europy Środkowej jako pomostu między Morzem Bałtyckim i Skandynawią a Bliskim Wschodem i Azją Środkową. Autor udowadnia, że cywilizacje Turcji osmańskiej i Wielkiego Stepu odcisnęły na Europie Środkowej niezatarte piętno. Ich przywołanie w książce „Turcja, Wielki Step i Europa Środkowa” pozwala na nowo spojrzeć na historię i tożsamość kulturową wieloetnicznej Rzeczpospolitej, Węgrów, Chorwatów, Rumunów czy Albańczyków.



Na adres organizatora konkursu spłynęło 49 zgłoszeń.
-> Lista książek zgłoszonych do ósmej edycji konkursu o nagrodę AMBASDOR NOWEJ EUROPY


organizatorzy | ECS, Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka Jeziorańskiego we Wrocławiu





UPADEK IMPERIUM I POCZĄTEK NOWEGO ŁADU | spotkanie z Dominicem Lievenem

laureatem konkursu AMBASADOR NOWEJ EUROPY 2018

termin | 21 stycznia 2020, wtorek, godz. 17.00
adres | ECS, Gdańsk, pl. Solidarności 1
miejsce | biblioteka (1 piętro)

/ spotkanie w języku angielskim, tłumaczenie symultaniczne
 


Wybuch pierwszej wojny światowej oznaczał kres światowego porządku opartego na imperiach. Nacjonalizm rzucił im wyzwanie. Czy siły, które pchnęły świat w otchłań w 1914 roku wciąż oddziałują w XXI wieku? Dominic Lieven, wybitny brytyjski historyk, profesor Cambridge University, udowadnia, że tak.


Książka W POŻOGĘ. IMPERIUM, WOJNA I KONIEC CARSKIEJ ROSJI, która ukazała się w 2018 roku nakładem Wydawnictwa Akademickiego SEDNO, to pierwsza publikacja Dominica Lievena opublikowana w języku polskim. Autor w sposób nieszablonowy i wnikliwy przedstawia historię pierwszej wojny światowej z perspektywy rosyjskiej. Uwzględnia przy tym bardziej zagadnienia Europy Środkowo-Wschodniej, zwłaszcza kwestii niepodległości Ukrainy, niż działania na froncie zachodnim. Jest to być może pierwsza anglosaska praca, która w sposób tak wyczerpujący opisuje początek dwudziestowiecznej Europy Wschodniej. Lieven słynie z tego, że nie ucieka w łatwe interpretacje. Przedstawiając szerszy kontekst wydarzeń, oddaje Rosji należne miejsce na polityczno-militarnej arenie sprzed stulecia i przesuwa historyczny środek ciężkości na wschód. Stawia tezę, że właśnie Rosja znajdowała się w centrum tego konfliktu. Dowodzi, że przemiany, do jakich dochodziło w niej w tym czasie, oddziaływały na stosunki w całej Europie, a pogoń za statusem europejskiego kraju i światowego mocarstwa odciskała się na Rosji.

Autor przeprowadził roczną kwerendę w rosyjskich archiwach wojskowych i dyplomatycznych. Kapituła Konkursu Ambasador Nowej Europy przyznając książce nagrodę główną w edycji za rok 2018, doceniła ogromną wartość historiograficzną książki. Zapraszamy na rozmowę z prof. Dominicem Lievenem.
Spotkanie poprowadzi znawca tematyki wschodniej – Jan Tokarski.


Dominic Lieven (ur. 1952)
Wybitny brytyjski historyk, profesor w Cambridge University (Trinity College) oraz członek British Academy i Royal Historical Society. Zajmuje się historią Rosji od czasów wojen napoleońskich do upadku imperium. Nie stroni od udziału w życiu politycznym. Przez osiem lat doradzał w sprawach zagranicznych Margaret Thatcher. Jego rozprawy historyczne były wyróżniane prestiżowymi nagrodami. Za „W pożogę. Imperium, wojna i koniec carskiej Rosji” otrzymał w 2016 roku nagrodę Instytutu Literatury Rosyjskiej RAN (Dom Puszkina), a trzy lata wcześniej – Order Przyjaźni od Władimira Putina. Mieszka w Japonii oraz Wielkiej Brytanii.

Jan Tokarski (ur. 1981)
Eseista, historyk idei, członek redakcji „Przeglądu Politycznego”. Specjalizuje się w historii myśli liberalnej i konserwatywnej, a zwłaszcza tych nurtów, które nadały kształt ubiegłemu stuleciu. Opublikował: „Neokonserwatyści a polityka USA w nowym wieku” (2006), „Historie przyszłości. Wizje bolszewizmu w Rosji 1917–1921” (2012), „Czas zwyrodniały” (2014), „Obecność zła. O filozofii Leszka Kołakowskiego” (2016), „Zderzenia” (2018).