27.11.2020

POŻEGNANIE | prof. Marcin Król (1944–2020)

Żegnamy dziś profesora Marcina Króla (1944–2020) – filozofa polityki, zwolennika liberalizmu i badacza polskich tradycji konserwatywnych, wykładowcę od dekad związanego z Uniwersytetem Warszawskim. Już w czasach studenckich zaangażował się w działalność opozycyjną, poczynając od protestów w Marcu ’68, przez sygnowanie Listu 59, aż po wsparcie ruchu Solidarności od początku jego powstania. Był doradcą Solidarności Regionu Mazowsze, zaś w 1989 roku członkiem Komitetu Obywatelskiego i uczestnikiem obrad Okrągłego Stołu.

Wraz z kręgiem przyjaciół, z którymi zakładał pismo „Res Publica”, otworzył polskie życie intelektualne na międzynarodowe debaty wokół kluczowych idei świata polityki. Przede wszystkim zaś wskazywał na fundamentalne znaczenie Europy jako „większej ojczyzny” dla rozwoju polskiej kultury politycznej i demokracji. Poza bogatą działalnością publicystyczną i naukową, był też autorem i współautorem przekładów ważnych dzieł światowej humanistyki, w tym Alexisa de Tocqueville’a „O demokracji w Ameryce” (2005), Timothy’ego Gartona Asha „Polska rewolucja. Solidarność” (1990) czy Maurice Halbwachsa „Społeczne ramy pamięci” (2007).

Pozostawił po sobie wiele prac kluczowych dla historii idei politycznych, jak też esejów publicystycznych, w których mierzył się z polską tradycją konserwatywną, rewizją polskiego romantyzmu, liberalizmem politycznym i jego współczesnym kryzysem, wreszcie rozliczał słabości III Rzeczpospolitej. Należą do nich m.in. „Józef Piłsudski. Ewolucja myśli politycznej” (1980), „Konserwatyści a niepodległość. Studia nad polską myślą konserwatywną XIX wieku” (1985), „Podróż romantyczna” (1986), „Liberalizm strachu czy liberalizm odwagi” (1996), „Romantyzm. Piekło i niebo Polaków” (1998), „Historia myśli politycznej. Od Machiavellego po czasy współczesne” (1998), „Filozofia polityczna” (2008), „Czego nas uczy Leszek Kołakowski” (2010), „Byliśmy głupi” (2018), „Do nielicznego grona szczęśliwców” (2018).

Marcin Król był członkiem Rady naukowo-programowej serii „Idea solidarności”, wydawanej przez Europejskie Centrum Solidarności. Wielkim przywilejem była wspólna organizacja konferencji w 30 rocznicę Sierpnia ’80, którą podsumowaliśmy książką „Solidarność i kryzys zaufania” (2014). Jej dokumentacja wideo oraz e-book do darmowego pobrania dostępne są → tutaj.

W uwagach otwierających tę książkę, prof. Marcin Król wskazywał na fundamentalne dla współczesnej kultury politycznej znaczenie zaufania, bez którego solidarność nie może zaistnieć: „bez elementarnej solidarności demokracja nie może dobrze funkcjonować, […] solidarność to forma wzajemności w ludzkich stosunkach oparta nie na interesie, lecz na poczuciu wspólnoty. Gdybyśmy bowiem ograniczyli solidarność do wspólnoty interesów, sama idea solidarności stałaby się zbędna. Solidarność to wspólnota zaufania. W ujęciu radykalnym […] solidarność zapewnia nam, że nawet w największych opałach nie będziemy zostawieni sami sobie”.

wspomnienie
dr Jacek Kołtan


Solidarność i kryzys zaufania, konferencja naukowa, 11 października 2010.
fot. Mirosław Stelmach / Archiwum ECS