Laureat konkursu AMBASADOR NOWEJ EUROPY za rok 2020

PRÓBA OGNIA. BŁĘDNA KARTOGRAFIA EUROPY

autor: Tomasz Różycki / wydawca: Wydawnictwo Austeria


IX edycja konkursu o nagrodę AMBASADORA NOWEJ EUROPY została rozstrzygnięta. Spośród grona pięciu finalistów jury wybrało zwycięzcę. Jest nim „Próba ognia. Błędna kartografia Europy”. Konkurencja była duża,
bo w konkursowe szranki stanęło 86 publikacji 41 wydawców.

Organizatorzy konkursu – Europejskie Centrum Solidarności oraz Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka Jeziorańskiego – składają serdeczne gratulacje autorowi, Tomaszowi Różyckiemu, oraz wydawcy, Wydawnictwu Austeria.

Wręczenie nagrody odbędzie się podczas uroczystej gali 9 grudnia 2021 roku.

W skład jury wchodzą: Basil Kerski (przewodniczący) – dyrektor Europejskiego Centrum Solidarności,
dr Przemysław Ruchlewski – zastępca dyrektora ds. naukowych w ECS, dr Iwona Reichardt – członkini zarządu Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu, dr Kamila Łabno-Hajduk – Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu, Piotr Leszczyński – redaktor „Przeglądu Politycznego”, Magazynu Polsko-Niemieckiego DIALOG oraz portalu Forum Dialogu, Magdalena Jedlicka – Wydział Biblioteki ECS, dr Arkadiusz Smagacz – kierownik Wydziału Biblioteki w ECS oraz Kacper Dziekan – Dział Projektów Obywatelskich i członek Zespołu ds. Międzynarodowych ECS (sekretarz kapituły).

Nagroda AMBASADOR NOWEJ EUROPY przyznawana jest corocznie za najlepszą publikację wydaną w języku polskim, która w sposób nowatorski przedstawia historyczne procesy lub aktualne doświadczenia Europejczyków, obserwowane z poziomu relacji społecznych i aktywności obywatelskich, zachodzących w obszarach kultury, edukacji, polityki i gospodarki.

 



UZASADNIENIE WYBORU JURY


„Jeśli istnieją przewodniki po Europie, to czy ich przeciwieństwem byłyby błędniki po Europie? Zwodniki? Fałszowniki?” [„Próba ognia…”, s. 11]
 
W nagrodzonej przez kapitułę AMBASADORA NOWEJ EUROPY „Próbie ognia” Tomasza Różyckiego, powraca często motyw fałszywej kartografii. Mapa z jej granicami, uproszczeniami jest kłamstwem na temat rzeczywistości. Miejsce, które wymyka się mapom, które jest poza ich zasięgiem, jest przez autora oceniane jako najprawdziwsze. Tam, gdzie nie ma granic, znajduje się źródło poznania.

Do tej pory to poezja była jego nośnikiem – ogniem, którym Różycki palił fałszywe mapy, by dotrzeć do prawdy.
W popiele odnajdywał umarłe kraje, miejsca, po których nie pozostał ślad, istnienia bez wspomnień… Ale teraz próbie ognia poddał nie fantastyczny i wyobrażony ląd, lecz Europę. A drogą poznania, co szczególnie warto podkreślić, stał się erudycyjny dyskurs wrażliwego podróżnika. W tym świetle jego dzieło jawi się jako dojrzała próba ujęcia tego,
co nie pomieści się w poezji. To zapis refleksji dojrzałego twórcy, których nie uniesie już poetycka fraza.

Autor zamiast udzielać prostych odpowiedzi, stawia fundamentalne pytania o tożsamość współczesnej Europy. Różycki jako autor obdarzony niezwykłą plastycznością słowa, siłą poetyckiej wyobraźni oraz przenikliwością spojrzenia, czerpie obficie z zasobów kultury europejskiej. Doskonale zna toposy, tropy, europejski kod kulturowy…
i świadomie je trawestuje. Przeinacza. Nadaje inne sensy. Zestawia sacrum z profanum, by pokazać, że istnieje Europa innej wrażliwości. Europa miejsc zapomnianych. Europa kultur, które dziś już nie wybrzmiewają.

Kapituła konkursowa zwróciła także uwagę na niezwykłą aktualność rozważań nagrodzonego autora. W końcowym eseju o podróży do Ukrainy, do korzeni swojej rodziny, przestrzega przed siłą zła: „Niestety zło, kiedy przyjdzie raz,
ma porażającą siłę i potrafi w sekundę zniszczyć to, co budowano przez wieki, a bogactwo wielokulturowości zmienia
w krwawy, rozcięty i potargany węzeł. Zło, aby wybuchło z taką siłą, musi trafić na podatny grunt”. Za wybuch zła odpowiedzialny jest każdy, kto nie reaguje i pozostaje obojętny. Lecz jak podkreśla autor w finale swego dzieła, odwołując się do Debory Vogel, ostateczne słowo należy do życia: „postanowiono żyć i wszyscy zrozumieli to słowo: żyć”. I jest to ten rodzaj wrażliwości, który kapituła konkursu szczególnie docenia. Wrażliwości, nie będącej przejawem słabości, ale odwagi.


O AUTORZE



Tomasz Różycki / fot. Arkadiusz Branicki

TOMASZ RÓŻYCKI | rocznik 1970

Polski poeta, tłumacz, romanista. Mieszka w Opolu. Laureat Nagrody Kościelskich za poemat „Dwanaście stacji” (2004). Jego tom „Kolonie” był nominowany do Literackiej Nagrody Nike (2007) i znalazł się w finałowej siódemce. Za tom „Kapitan X” był nominowany do Orfeusza – Nagrody Poetyckiej im. K.I. Gałczyńskiego oraz do Nagrody im. Wisławy Szymborskiej (2021). W tym samym roku kapituła konkursu AMBASADOR NOWEJ EUROPY przyznała mu nagrodę główną za książkę „Próba ognia. Błędna kartografia Europy”.
Debiutował w 1991 roku wierszem „Je vois la suite, już po tamtej stronie…”, wysłanym na konkurs poetycki redakcji „Czasu Kultury”.
W następnych latach drukował utwory poetyckie (a także przekłady, głównie poezji, z języka francuskiego) w czasopismach literackich, m.in. w „Odrze”, „Toposie”, „Tygodniku Powszechnym”, „Literaturze na Świecie”, „Zeszytach Literackich”. Uczestniczył w wielu krajowych
i międzynarodowych spotkaniach i festiwalach literackich. Występował jako jeden z komentatorów w porannej audycji Programu II Polskiego Radia – „Między słowami”. Jego wiersze tłumaczone są na wiele języków europejskich, a książki (tomiki poetyckie, poematy i proza) ukazały się m.in. we Francji, Niemczech, Włoszech, na Słowacji i w Stanach Zjednoczonych.






NOMINACJE ZA ROK 2020


LAJLA ZNACZY NOC
/ autorka: Aleksandra Lipczak
/ wydawca: Wydawnictwo Karakter
La Mezquita w Cordobie – najpiękniejszy europejski meczet, o wiele większy niż rzymska Bazylika św. Piotra, ma ponad 1200 lat… Architektoniczny ślad po arabskim podboju południowej Europy czy nieme świadectwo innego świata, w którym pod władzą islamskich kalifów chrześcijanie dyskutują po arabsku o greckiej filozofii, a polityką zagraniczną kieruje żydowski dyplomata? Gdzie kwitnie nauka, powstają wspaniałe biblioteki, rozwija się astronomia i medycyna, pisze się wielojęzyczną poezję i tłumaczy na języki Europy najważniejsze dzieła starożytnych myślicieli? Aleksandra Lipczak, polska reportażystka, zabiera nas w fascynującą podróż do Andaluzji (Al-Andalus) w południowej Hiszpanii, gdzie nic nie jest jednoznaczne, a to, co europejskie, znaczy tyle samo co chrześcijańskie i islamskie. Bo z historii można pić na wiele sposobów – jak zapewnia jedna z bohaterek książki.
   
KAJŚ. OPOWIEŚĆ O GÓRNYM ŚLĄSKU
/ autor: Zbigniew Rokita
/ wydawca: Wydawnictwo Czarne
„Kajś” to niezwykle ważna pozycja na polskim rynku wydawniczym. Obnaża przed czytelnikiem śląskość, stawia trudne pytania na temat kwestii tożsamościowych i wbija się mocnym klinem w wyobrażony, monolityczny obraz homogenicznej Polski i polskości. A to Polska właśnie!
   
HISTORIE Z OJCZYZNY
/ autorka: Ayfer Tunç
/ tłumaczenie: Agnieszka Erdoğan
/ wydawca: Książkowe Klimaty
Turcja ma wiele twarzy. W książce Ayfer Tunç widzimy twarz Turcji prowincjonalnej, ale zarazem różnorodnej. Te opowiadania doskonale uzupełniają perspektywy znanych autorów ze Stambułu i Ankary, a także zagranicznych reporterów piszących o Turcji. Mnogość tematów i wątków poruszanych w esejach i opowiadaniach autorki tworzy fascynującą mozaikę kulturową, którą stanowi ten kraj.
   
CZŁOWIEK, KTÓRY ZNAŁ MOWĘ WĘŻY
/ autor: Andrus Kivirähk
/ tłumaczenie: Anna Michalczuk-Podlecki
/ wydawca: Marpress
Nietypowa dla naszego konkursu nominacja. Napisana przez estońskiego pisarza baśń dla dorosłych. Fantastyczny świat konstruowany w tej opowieści zawiera w sobie takie dziwności, jak: ostatniego człowieka, który naprawdę znał mowę węży i mógł dzięki temu wydawać polecenia zwierzętom, jego matkę z obsesją pieczenia łosi czy małpoludy hodujące posłuszne wszy. Lecz przez ten pierwszy fantastyczny i miejscami straszny plan przebijają liczne alegorie. Ścieranie się dzikiego lasu z nowoczesnością osad, tradycji z postępem, ślepej wiary z rozsądkiem, próba określenia swojej postawy wobec historii – to tylko niektóre z tematów, które wywołuje autor. Nominujemy tę książkę za pogodzenie nieutulonej nostalgii z buntem wyrastającym z niezgody na stare. I za równolegle przebijającą z tej opowieści mocną biofilną siłę, która nie pozwala poddać się nowemu, pozornie tylko lepszemu. Za to, że ta baśń jest również o tym, że nie można wierzyć w baśnie, że warto kontestować obrządki i rytuały. Za to, że tak świetnie opowiada o złudzeniu i nieuchronności zmiany.

 

PEŁNA LISTA PUBLIKACJI
NADESŁANYCH DO KONKURSU AMBASADOR NOWEJ EUROPY 2020
→ lista publikacji